Verantwoordelijkheden op het spoor

Vaak wordt nog gedacht dat NS verantwoordelijk is voor alles op en rond het spoor. Dat is niet zo. Sinds medio jaren negentig zijn het vervoer op het spoor en het beheer van de railinfrastructuur van elkaar gescheiden. NS vervoert reizigers over het spoorwegnet, dat door ProRail wordt beheerd. De rijksoverheid heeft tot deze scheiding besloten uit oogpunt van marktwerking op het spoor. Het is vastgelegd in de Spoorwegwet.

NS is de grootste reizigersvervoerder in Nederland en verzorgt dagelijks voor ruim 1,1 miljoen reizigers circa 4.800 treinritten over een spoorwegnet van ongeveer 2100 kilometer lengte. NS beschikt daarvoor over bijna 3000 rijtuigen met 260.000 zitplaatsen. Ook de commerciële exploitatie, maar niet het eigendom, van 380 stations ligt bij NS.

In Groot-Brittannië verzorgt dochteronderneming Abellio (samen met haar Britse partner Serco) het treinverkeer rond Liverpool en in het noorden van Engeland. Inmiddels verzorgt Abellio ook treindiensten in Duitsland (Noordrijn Westfalen, Hessen en Saksen).

Prorail zorgt namens de overheid voor aanleg, onderhoud en beheer van het Nederlandse spoorwegnet. Inclusief alle bijbehorende voorzieningen: tunnels, overwegen, bovenleiding, seinen, wissels en stations. ProRail verdeelt ook de capaciteit op het spoor, en is verantwoordelijk voor de railverkeersleiding.

Niet op alle spoorlijnen in Nederland rijden treinen van NS. Decentrale overheden zijn inmiddels verantwoordelijk voor een groot aantal regionale en stadsgewestelijke treindiensten, die geen deel uitmaken van het hoofdrailnet. Op veertien spoorlijnen met een totale lengte van bijna 700 kilometer verzorgen andere vervoerders het reizigersvervoer: Syntus, Arriva, Connexxion, Veolia Transport, DB Regionalbahn Westfalen en Prignitzer Eisenbahn.

Ook NS heeft op een aantal van deze lijnen concessies verworven:

• Houten- Houten Castellum
• Gouda – Alphen aan den Rijn
• Zutphen – Apeldoorn
• Zwolle – Kampen
• Zwolle – Emmen

Op het Nederland spoorwegnet rijden diverse goederenvervoerders. Railion (dochter van Deutsche Bahn) is de grootste, daarnaast rijden onder andere ACTS, Rail4Chem, HGK, Veolia Cargo goederentreinen over het Nederlandse spoor. Spoorwegaannemersbedrijven als Strukton en Spitzeke rijden ook met eigen treinen over de rails. Bij elkaar zijn ruim 30 spoorvervoerders toegelaten op het Nederlandse spoorwegnet.

De Spoorwegpolitie is sinds 2000 geen NS-onderdeel meer, maar maakt deel uit van het Korps Landelijke Politiediensten(KLPD).

De inspectie van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, toezichteenheid Rail, houdt namens de rijksoverheid de zorg voor en houdt namens de rijksoverheid toezicht op de veiligheid van het railverkeerssysteem.