Verantwoordelijkheden op het spoor
Vaak denkt men dat NS alles op en rond het spoor regelt. Maar sinds halverwege de jaren negentig zijn het vervoer per trein en het beheer van het spoor gescheiden. NS vervoert reizigers over het spoorwegnet; ProRail beheert dat spoor. De Rijksoverheid koos hiervoor om marktwerking op het spoor mogelijk te maken.
De Spoorwegwet uit 2003 legt vast wie welke taken en bevoegdheden heeft op het spoor. Dit geldt voor de overheid, de infrabeheerder, vervoerders en toezichthouders. Het doel: efficiënt én veilig openbaar vervoer per spoor, met de belangen van reizigers en publiek goed beschermd.
NS: rijden en exploiteren
NS is de grootste reizigersvervoerder in Nederland. Elke dag helpen we ruim een miljoen reizigers met ongeveer 4.800 treinritten op een spoorwegnet van zo’n 2.100 kilometer. Daarvoor zetten we bijna 3.000 rijtuigen met in totaal 260.000 zitplaatsen in. Ook exploiteren we 380 stations, al zijn deze niet ons eigendom.
Onze internationale activiteiten via dochterbedrijf Abellio in Groot-Brittannië en Duitsland zijn inmiddels beëindigd. NS richt zich volledig op Nederland.
ProRail: infra en capaciteit
ProRail zorgt namens de overheid voor aanleg, onderhoud en beheer van het Nederlandse spoor. Denk aan tunnels, overwegen, bovenleiding, seinen, wissels en stations. ProRail verdeelt daarnaast de capaciteit op het spoor en regelt de railverkeersleiding.
Andere reizigersvervoerders
Niet overal in Nederland rijden alleen NS-treinen. Regionale overheden besteden diverse spoorlijnen aan andere vervoerders. Op veertien lijnen, samen goed voor bijna 700 kilometer spoor, rijden onder andere Arriva, Keolis en Qbuzz. Deze vervoerders bedienen vooral regionale en stadsgewestelijke trajecten die niet tot het hoofdrailnet behoren.
Goederenvervoerders
Het Nederlandse spoor wordt intensief gebruikt voor goederenvervoer, onder meer op de Betuweroute. Verschillende internationale goederenvervoerders rijden hier met treinen voor container-, bulk- en industrieel vervoer. De markt verandert continu, en vervoerders komen en gaan. De sector bestaat inmiddels uit meerdere Europese en private partijen die via toelating op het spoor actief mogen zijn.
Inspectie Leefomgeving en Transport
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat houdt via de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) toezicht op de veiligheid van het spoor. Zo blijft het railverkeersysteem veilig voor reizigers, vervoerders en medewerkers.